Welcome Guest! To enable all features please Login or Register.

Notification

Icon
Error

Options
View
Go to last post Go to first unread
lly (Lynn Ly)  
#1 Posted : Thursday, November 16, 2017 4:41:28 AM(UTC)
lly (Lynn Ly)

Rank: Advanced Member

Groups: Y Học Đời Sống, Registered
Joined: 4/5/2011(UTC)
Posts: 5,336

Thanks: 2457 times
Was thanked: 2377 time(s) in 1224 post(s)
20 CHÂM NGÔN "ĐỐI NHÂN XỬ THẾ" CỦA MẠNH TỬ

Biên Dịch: Nhã Văn – Văn Nhược
Nguồn: Đại Kỷ Nguyên


Được hậu thế phong làm “Á Thánh”, chỉ đứng sau KHỔNG TỬ trong nho gia, MẠNH TỬ để lại cho đời rất nhiều tinh hoa trí tuệ. trong những lời giảng của mạnh tử, từ cách tu thân, tề gia đến đối nhân xử thế, ở đâu người ta cũng có được thu hoạch.

MẠNH TỬ (khoảng 372 – 289 TCN), là một học giả lỗi lạc thời Chiến Quốc ở Trung Hoa. Thời đại của ông chứng kiến sự nở rộ của các tư tưởng triết học với hàng loạt trường phái và những đại biểu xuất sắc. Đó chính là thời đại “bách gia tranh minh” (trăm nhà đua tiếng) nổi tiếng trong lịch sử.

Cả đời MẠNH TỬ theo đuổi lý tưởng về "THIỆN TÁNH" của con người, cho rằng “NHÂN CHI SƠ, TÍNH BẢN THIỆN” (người ta sinh ra tính vốn thiện). Ông giỏi lập luận, có tài hùng biện. Những châm ngôn của Mạnh Tử, sau hàng nghìn năm vẫn có sức truyền cảm hứng lớn.


1. PHẢI BIẾT CÓ NHỮNG ĐIỀU KHÔNG ĐƯỢC LÀM, RỒI SAU MỚI BIẾT CÓ NHỮNG ĐIỀU ĐƯỢC LÀM.

NGUYÊN VĂN: “Nhân hữu bất vi dã, nhi hậu khả dĩ hữu vi“.

Chính là nói về sự ước thúc đạo đức. Những điều không được làm đương nhiên là điều trái với đạo đức, trái với lương tâm. Chỉ khi con người biết dùng đạo đức để ức chế hành vi, tư tưởng của mình thì mới có thể làm được những việc to lớn khác mà không sợ xảy ra lầm lẫn nào.

2. LÀM MÀ CHẲNG ĐẠT, ĐỀU PHẢI QUAY LẠI XÉT MÌNH. THÂN MÌNH NGAY THẲNG THÌ THIÊN HẠ CŨNG QUY THUẬN THEO.

NGUYÊN VĂN: “Hành hữu bất đắc giả, giai phản cầu chư kỷ, kỳ thân chính nhi thiên hạ quy chi“.

Đây là cách đối nhân xử thế rất độc đáo. Tìm nguyên nhân ở mình tức là “hướng nội”, hướng vào tâm mình tìm điểm sai sót rồi điều chỉnh lại hành vi, tư tưởng bản thân. Khi tâm mình ngay thẳng, hành vi đoan chính thì không sợ gì người trong thiên hạ chê cười, bất phục vậy.

3. NÓI RA NHỮNG ĐIỀU BẤT THIỆN CỦA NGƯỜI KHÁC, KHÔNG SỢ CÁI VẠ VỀ SAU HAY SAO?

NGUYÊN VĂN: “Ngôn nhân chi bất thiện, đương như hậu hoạn hà?“.

Khi nói về chuyện xấu của người khác, nếu lời này gây phiền phức về sau thì bạn phải đối đãi thế nào? Người hay trách móc người khác thì nhận lại lời trách móc. Người hay châm biếm người khác thì nhận lại sự châm biếm. Người hay giúp đỡ người khác thì nhận lại cử chỉ giúp đỡ. Người hay yêu mến người khác cũng nhận lại tình yêu mến.

Cuộc đời vẫn luôn có người thích bới móc, ly gián, bôi nhọ, vu khống người khác. Những kẻ càng vô liêm sỉ, bất tài, bất trung lại càng thích biến những điều trên thành phương thức sống của mình.

4. KẺ VÀO LÚC KHÔNG THỂ DỨT BỎ MÀ VỘI DỨT BỎ THÌ VIỆC GÌ CŨNG DÁM TỪ BỎ. KẺ BỘI BẠC NGƯỜI ĐÁNG ĐƯỢC HẬU ĐÃI THÌ ĐỐI VỚI AI CŨNG DÁM BỘI BẠC. KẺ ẤY LÚC TIẾN THÌ THẬT NHANH MÀ LÚC RÚT LUI CŨNG RẤT CHÓNG.

NGUYÊN VĂN: “Vu bất khả dĩ nhi dĩ giả, vô sở bất dĩ. Vu sở hậu giả bạc, vô sở bất bạc dã. Kỳ tiến duệ giả, kỳ thoái tốc“.

Một người sớm vứt bỏ nỗ lực ở thời điểm lẽ ra không nên kết thúc thì phàm làm việc gì cũng đều có thể bỏ dở giữa chừng. Kẻ không hậu đãi, coi trọng những người lẽ ra nên được hậu đãi thì tất cũng sẽ khinh thường bất kỳ ai. Người như vậy khi tiến về phía trước thì khí thế hừng hực, khi gặp phải khó khăn lại rút lui vô cùng nhanh chóng.

5. CÓ KẺ CHẲNG BIẾT LO NGHĨ MÀ ĐƯỢC KHEN, CÓ NGƯỜI LUÔN CẦU TOÀN MÀ LẠI BỊ CHẾ NHẠO.

NGUYÊN VĂN: “Hữu bất ngu chi dự, hữu cầu toàn chi hủy“.

Đôi khi, kẻ khờ khạo không biết lo nghĩ, tính toán lại nhận được những lời khen tụng không ngờ tới. Trong khi những người luôn lo liệu chu đáo trước sau lại phải đối mặt với sự công kích, phỉ báng vô cùng hà khắc.

6. TỰ XÉT MÌNH MÀ THẤY KHÔNG NGAY THẲNG, DÙ ĐỐI DIỆN VỚI NGƯỜI MẶC ÁO THÔ RỘNG TA CHẲNG LO SỢ SAO? TỰ XÉT MÌNH MÀ THẤY NGAY THẲNG, DÙ CÓ NGÀN VẠN CON NGƯỜI TA VẪN ĐI NHƯ THƯỜNG.

NGUYÊN VĂN: “Tự phản nhi bất súc, tuy hạt quan bác, ngô bất chúy yên. Tự phản nhi súc, tuy thiên vạn nhân ngô vãng hĩ“.

Tự xem lại mình, nếu thấy bản thân không có đạo lý thì dẫu đối diện với thường dân áo vải ta cũng không thể không sợ hãi tới giật mình kinh hãi hay sao? Ngược lại, nếu khi tự xét lại, thấy mình đường hoàng ngay chính, không hổ thẹn với lương tâm, đạo lý thì dẫu đối mặt với ngàn vạn binh mã, ta cũng vẫn dũng cảm lao về phía trước, quyết không từ nan.

7. CHÍ LÀ NGUYÊN SOÁI ĐIỀU KHIỂN CÁI KHÍ, KHÍ LÀ PHẦN SUNG MÃN LƯU THÔNG TRONG THÂN THỂ. CAO NHẤT LÀ CÁI CHÍ, RỒI TỚI CÁI KHÍ. CHO NÊN NÓI RẰNG: GIỮ CHO BỀN CÁI CHÍ, ĐỪNG LÀM HƯ HOẠI CÁI KHÍ.

NGUYÊN VĂN: “Phu chí, khí chi soái dã. Khí, thể chi sung dã. Phu chí chí yên, khí thứ yên. Cổ viết: “Trì kỳ chí, vô bạo kỳ khí”.

Người sống trong đời quý là ở chỗ có chí khí cao rộng, bền bỉ. Người có chí lớn, khí chất ngạo nghễ ắt là làm nên đại nghiệp. Đôi khi anh hùng và kẻ tầm thường chỉ khác nhau ở điểm ấy mà thôi.
Chỉ khi con người biết dùng đạo đức để ức chế hành vi, tư tưởng của mình thì mới có thể làm được những việc to lớn khác mà không sợ xảy ra lầm lẫn nào. Ảnh dẫn theo tinhhoa.net

8. NGHE LỜI THIÊN LỆCH BIẾT KẺ ẤY CÓ ĐIỀU MỜ MỊT, NGHE LỜI DÂM ĐÃNG BIẾT KẺ ẤY CÓ ĐIỀU CHÌM ĐẮM, NGHE LỜI QUANH CO BIẾT KẺ ẤY ĐANG ĐUỐI LÝ.

NGUYÊN VĂN: “Bí từ tri kỳ sở tế, dâm từ tri kỳ sở hãm, tà từ tri kỳ sở li, độn từ tri kỳ sở cùng“.

Bậc minh trí biết được chỗ không toàn diện của những lời bàn luận bất công, biết được chỗ phạm phải sai lầm trong những lời bàn luận quá khích, biết được những chỗ đi ngược với chính nghĩa trong những lời bàn luận tà ác, bị bóp méo, biết được những chỗ vô lý trong những lời bàn luận lập lờ.

9. LẤY ĐỨC THU PHỤC NGƯỜI THÌ NGƯỜI TA VUI VẺ TRONG TÂM MÀ THÀNH THỰC QUY PHỤC.

NGUYÊN VĂN: “Dĩ đức phục nhân giả, trung tâm duyệt nhi thành phục dã“.

Xưa nay người nhân đức chính là kẻ vô địch. Thu dụng lòng người, lấy Thiện đãi người, khiến bách tính vui vẻ, đồng thuận mà đi theo, há chẳng phải là con đường xây thành đại nghiệp của bậc quân vương đó sao?

10. VẠN VẬT ĐẦY ĐỦ Ở NƠI TA. XÉT CHÍNH MÌNH MÀ MỌI LẼ ĐỀU THÀNH THỰC THÌ KHÔNG GÌ VUI HƠN. GẮNG SỨC LO NGHĨ CHO NGƯỜI KHÁC, MUỐN CẦU NHÂN ĐỨC CHẲNG GÌ GẦN HƠN ĐIỀU ĐÓ VẬY.

NGUYÊN VĂN: “Vạn vật giai bị ư ngã. Phản thân nhi thành, lạc mạc đại yên. Cường thứ nhi hành, cầu nhân mạc cận yên“.

Sẽ có lúc ta tự hỏi rằng bản thân đã đủ thành thực, trầm tĩnh hay chưa? Sẽ có khi ta nhìn lại chính mình và phát hiện rằng niềm vui lớn nhất chính là được sống tự nhiên, thành thực, là khoan dung, nhân hậu mà đối đãi với người. Người như thế, liệu có bao giờ gặp phải chuyện muộn phiền đây?

11. NGƯỜI HIỂU TA THÌ TA VUI VẺ. NGƯỜI KHÔNG HIỂU TA, TA CŨNG CỨ VUI VẺ.

NGUYÊN VĂN: “Nhân tri chi, diệc hiêu hiêu. Nhân bất tri, diệc hiêu hiêu“.

Trong đời vui nhất là tìm được một người hiểu mình, biết mình. Chính là ngàn vàng dễ kiếm, tri kỷ khó tìm. Khi tìm được kẻ tri âm, bạn sẽ cảm thấy thực sự an nhiên, không dục vọng, thong dong chẳng mong cầu. Ai cũng mong tìm được cho mình một người như thế trong đời. Lắm người cả một đời thất vọng, u hoài vì không tìm đâu được “một người hiểu ta”. Điều đó liệu có nên chăng?

12. PHÀM NGƯỜI TỰ KHINH BỈ MÌNH, SAU MỚI BỊ KẺ KHÁC KHINH BỈ. NHÀ TỰ HỦY HOẠI MÌNH, SAU MỚI BỊ KẺ KHÁC HỦY HOẠI. QUỐC GIA TỰ ĐẢ THƯƠNG MÌNH, SAU MỚI BỊ KẺ KHÁC CHINH PHẠT.

NGUYÊN VĂN: “Phù, nhân tất tự vũ, nhiên hậu nhân vũ chi. Gia ắt tự hủy, nhi hậu nhân hủy chi. Quốc ắt tự phạt, nhi hậu nhân phạt chi”.

Con người tự mình chuốc lấy điều sỉ nhục vào thân thì người khác mới làm nhục họ được. Trong nhà ắt phải có nhân tố tự hủy hoại thì người khác mới có thể hủy hoại nó. Quốc gia ắt phải có nguyên nhân gây họa loạn thì nước khác mới có thể tấn công. Ấy chính là nói về việc tự mình chuốc lấy tai họa.

Cổ nhân nói: “TRỜI RA TAI VẠ CÒN CÓ THỂ TRÁNH, TỰ MÌNH GÂY HỌA KHÔNG THỂ SỐNG NỔI“. Đó là cái lý nhân quả. Làm chuyện thất đức, trái đạo lý luân thường thì phải chịu nhận quả báo, tai ương. Mà thứ tai ương ấy thường là bất ngờ ập đến trong giây phút tưởng chừng yên bình nhất, trong lúc người ta ít đề phòng nhất. Thế nên nó càng khó tránh.

13. GIÀU SANG KHÔNG PHÓNG ĐÃNG, NGHÈO HÈN KHÔNG ĐỔI LÒNG, VŨ LỰC KHÔNG KHUẤT PHỤC, THẾ MỚI GỌI LÀ ĐẠI TRƯỢNG PHU.

NGUYÊN VĂN: “Phú quý bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất, thử chi vị đại trượng phu”.

Người quân tử chính là mang trong mình những phẩm chất hơn người như thế. Tiền bạc và địa vị không thể khiến bản thân bị mê mờ, tha hóa. Dẫu nghèo khổ bần hàn, thân phận thấp kém cũng không thay đổi chí hướng bản thân. Quyền thế vũ lực không thể khiến họ khuất phục, thay đổi khí chất. Đây mới gọi là bậc đại trượng phu chân chính.
Bậc quân tử dẫu tiền bạc và địa vị cũng không thể khiến bản thân bị mê mờ, tha hóa. Ảnh dẫn theo spcnet.tv

14. KẺ TỰ HẠI MÌNH, KHÔNG THỂ CÙNG NÓI CHUYỆN. KẺ TỰ VỨT BỎ MÌNH, KHÔNG THỂ CÙNG LÀM VIỆC

NGUYÊN VĂN: “Tự bạo giả, bất khả dữ hữu ngôn dã. Tự khí giả, bất khả dữ hữu vi dã“.

Người tự gây tổn thương cho mình ấy là không biết trân quý bản thân. Phàm những kẻ không trân quý bản thân thì cũng không trân quý người khác. Cùng họ bàn chuyện thực là vô ích. Người tự vứt bỏ bản thân, không có trách nhiệm với cuộc đời mình thì càng không nên hợp tác, hành sự. Ngay đến bản thân còn vứt bỏ, trông chờ họ quý trọng điều gì đây?

15. CHỚ CẬY LỚN, CHỚ CẬY SANG, CHỚ CẬY ANH EM GẦN GŨI. BẠN BÈ KẾT GIAO VÌ ĐỨC HẠNH, KHÔNG PHẢI VÌ NHỜ CẬY ĐIỀU GÌ VẬY.

NGUYÊN VĂN: “Bất hiệp trưởng, bất hiệp quý, bất hiệp huynh đệ nhi hữu. Hữu dã giả, hữu kỳ đức dã, bất khả dĩ hữu hiệp dã“.

Bằng hữu đến với nhau bằng tấm chân tình, bằng việc vun trồng đức hạnh chứ không phải bởi những thứ vật chất tầm thường. Nếu kết bạn vì lòng ngưỡng mộ địa vị, tiền tài thì tình bạn đó chẳng bền lâu vậy.

16. BẬC ĐẠI NHÂN, LỜI NÓI KHÔNG NHẤT THIẾT PHẢI GIỮ CHỮ TÍN, HÀNH ĐỘNG KHÔNG NHẤT THIẾT PHẢI CÓ KẾT QUẢ, CHỈ COI TRỌNG ĐIỀU NGHĨA THÔI.

NGUYÊN VĂN: “Đại nhân giả, ngôn bất tất tín, hành bất tất quả, duy nghĩa sở tại”.

Điều này thoạt nghe có vẻ vô lý. Nhưng cổ nhân cho rằng người nói một là một, hai là hai chưa hẳn đã là quân tử. Khổng Tử từng nhắc đến ba hạng người, cho hạng người xếp cuối cùng là: “Ngôn tất tín, hành tất quả. Khanh khanh nhiên tiểu nhân tai” (lời nói có chữ tín, làm việc có kết quả thì cũng chỉ là kẻ tiểu nhân thôi).

Lý do là bởi thời thế biến hóa khôn lường, một điều hôm nay là đúng, là hợp lẽ thì ngày mai rất có thể không còn chuẩn xác nữa. Bậc quân tử đương nhiên giữ chữ tín nhưng không quá câu nệ, cố chấp đến mức ngu muội, bảo thủ. Quân tử coi việc “nghĩa” quan trọng hơn lời nói “tín”. Nghĩa chính là hợp với thời thế, là nghĩ cho người khác. Bỏ qua điều “tín” nhỏ để giữ được điều “nghĩa” lớn mới thực là đại trượng phu.

KHỔNG TỬ từng nói “NGÔN TẤT TÍN, HÀNH TẤT QUẢ. KHANH KHANH NHIÊN TIỂU NHÂN TAI”.

17. nGƯỜI CÓ LÒNG "NHÂN" THÌ THƯƠNG YÊU NGƯỜI, NGƯỜI CÓ "LỄ" THÌ KÍNH TRỌNG KẺ KHÁC. yÊU NGƯỜI THÌ NGƯỜI HẰNG YÊU LẠI. kÍNH NGƯỜI THÌ NGƯỜI HẰNG KÍNH LẠI.

NGUYÊN VĂN: “Nhân giả ái nhân, hữu lễ giả kính nhân. Ái nhân giả, nhân hằng ái chi. Kính nhân giả, nhân hằng kính chi“.

Trao gửi yêu thương thì nhận về yêu thương, đối đãi với người bằng sự chân thành, tôn kính thì cũng sẽ nhận được bằng ấy tôn kính, chân thành. Kẻ biết nghĩ cho người khác trước thì chẳng bao giờ lo chịu thiệt, cuối cùng vẫn sẽ được đáp đền xứng đáng.

18. BẦN CÙNG GIỮ ĐƯỢC MÌNH, THÀNH ĐẠT THÌ TẠO PHÚC CHO THIÊN HẠ.

NGUYÊN VĂN: “Cùng tắc độc thiện kỳ thân, đạt tắc kiêm tể thiên hạ“.

Trong cảnh nghèo hèn, bần cùng, bất đắc chí, điều quan trọng nhất chính là giữ được mình trong sạch, tu dưỡng đạo đức. Nhờ vậy, sau này khi đã thành đạt, vinh hiển thì có thể tạo phúc cho thiên hạ. Như vậy, năng lực “bình thiên hạ” của người quân tử chính là bắt nguồn từ việc tu dưỡng thật tốt bản thân.

19. KHÔNG DÙNG KHUÔN THƯỚC THÌ KHÔNG THÀNH ĐƯỢC VUÔNG TRÒN

NGUYÊN VĂN: “Bất dĩ quy củ, bất năng thành phương viên“.

Không dùng thước góc thì không thể vẽ ra được hình vuông, hình tròn. Cũng như vậy, người ta nếu không được giáo dục một cách quy củ, lễ nghi thì chẳng nên người, chẳng làm nên điều gì trong đời.
Con người nếu không được giáo dục một cách quy củ, lễ nghi thì chẳng nên người, chẳng làm nên điều gì trong đời. Ảnh dẫn theo pinterest.com

20. ĐẠO Ở GẦN LẠI CẦU NƠI XA, VIỆC VỐN DỄ LẠI TÌM CÁI KHÓ. NẾU AI AI CŨNG YÊU THƯƠNG NGƯỜI THÂN, TÔN KÍNH TRƯỞNG BỐI, THÌ THIÊN HẠ THÁI BÌNH.

NGUYÊN VĂN: “Đạo tại nhĩ nhi cầu chư viễn. Sự tại dịch nhi cầu chư nan. Nhân nhân thân kỳ thân, trưởng kỳ trưởng, nhi thiên hạ bình“.

Đạo ở gần mà lại đi tìm nơi xa, ấy chính là bỏ đường lớn mà tìm đường vòng. Việc vốn dễ mà lại làm cho phức tạp, chính là bỏ dễ mà cầu khó. Ở đời, đôi khi chỉ cần làm tốt những việc đơn giản, đối đãi thành thực, lương thiện với những người gần gũi xung quanh thì chính là đã tạo phúc cho thiên hạ vậy.

Nhã Văn – Văn Nhược (Nguồn: Đại Kỷ Nguyên)



Kiến thức là từ học tập mà có,
Năng lực từ tôi luyện mà thành,
Phẩm hạnh, nhân phẩm là từ tu dưỡng mà xuất sanh.

Mưa lớn không gột rửa được rễ sâu trong lòng đất;
Đạo pháp rộng lớn cũng chỉ độ được người hữu duyên.

Edited by user Thursday, November 16, 2017 4:42:52 AM(UTC)  | Reason: Not specified

"Kẻ Ác lo không hãm hại được người,
Người Hiền sợ không cứu giúp được ai"



Users browsing this topic
Guest
Forum Jump  
You cannot post new topics in this forum.
You cannot reply to topics in this forum.
You cannot delete your posts in this forum.
You cannot edit your posts in this forum.
You cannot create polls in this forum.
You cannot vote in polls in this forum.